Czy żyjemy w Matrixie? Co warto wiedzieć o manipulacji w mediach?

/wykład profesora Piotra Łukowskiego w Młodzieżowej Akademii Filozoficznej dnia 30 września 2011 roku/

Wszyscy są w stanie ulec manipulacji. Jednak to młodzi ludzie są grupą ryzyka, która jest najbardziej podatna na wpływ manipulatora. Nad ich emocjami rozum nie ma jeszcze całkowitej władzy, więc są oni łatwo wykorzystywani przez osoby manipulujące. Emocje u ludzi w wieku średnim są bardziej kontrolowane, co jest równoznaczne z większą trudnością, z jaką manipulator musi się zmierzyć, aby wywrzeć pożądane efekty na takiej osobie.

Kiedy mówi się o manipulacji, trzeba wpierw poznać znaczenie tego słowa. Aby to zrozumieć, trzeba najpierw wyjaśnić, czym jest perswazja? Otóż perswazja to działanie komunikacyjne, którego celem jest zmiana stanu przekonań u odbiorcy. Ma ona swoje trzy podkategorie – ekspansja, rewizja oraz kontrakcja. Znając znaczenie terminy „perswazja”, możemy wrócić do głównego tematu, czyli do manipulacji. Manipulacja to taki rodzaj perswazji, której cel jest ukryty przed odbiorcą, i który wyrządza mu krzywdę. Jednak, jak mogłoby się wydawać, to nie skrzywdzenie człowieka jest celem manipulacji. Główne cele, które kierują postępowaniem manipulatora są trzy: 1) władza (zdobycie i utrzymanie władzy) - panowanie nad ludźmi głównie w sferze stosunków politycznych), 2) pieniądze (pomnażanie majątku, bogactw),i 3) seks (panowanie nad ludźmi w dziedzinie relacji seksualnych).

Profesor zobrazował to na przykładzie pewnego fikcyjnego wydarzenia. Żona wypatrzyła w sklepie bardzo ładną parę butów. Jednak, aby nie prosić męża wprost o pieniądze, postanowiła go zmanipulować i pokonać jego własną bronią. Obok sklepu obuwniczego znajdowała się księgarnia z najnowszymi pozycjami na rynku. Żona, wiedząc, iż jej mąż lubi czytać książki, podpuściła go, aby poszedł z nią do księgarni i kupił książkę dla siebie. Wychodząc ze sklepu z książkami i wracając do domu musieli oni minąć sklep z butami. Kobieta udając, że buty na wystawie widzi pierwszy raz, zachwyciła się, a następnie wspomniała mężczyźnie, do czego to by one jej nie pasowały. Mąż dał się podejść, czyli uległ manipulacji, i kupił żonie buty.

Manipulator to osoba chcąca mieć wymierne korzyści. Taka osoba określana jest mianem „gracza”. Można ją uznać za osobę groźną. Działa ona jak kameleon i aby zmanipulować odbiorcę potrafi zmienić swoje poglądy. Każdego dnia mówi coś innego, coś sprzecznego z informacjami dnia poprzedniego, byle tylko dotrzeć do osoby, którą ma zamiar zmanipulować. Jak nie stać się ofiarą manipulacji? Kiedy mamy poglądy, które wykształcaliśmy w sobie przez lata, i jesteśmy im wierni, nie będziemy poddawać się łatwo oddziaływaniom manipulatora.

Następnie profesor odwołał się do kolejnego przykładu, aby wyjaśnić, jak poznać, czy dana osoba została zmanipulowana. Oto dwie osoby oglądają ten sam film, przypuśćmy, że to najzwyklejszy western z typową dla takiego filmu fabułą. Osoba, nazwijmy ją Pierwszą, idzie zrobić herbatę, wiec nie widzi początku seansu, ale za to Druga widzi wszystko. Główny bohater – bandyta (np. z Kansas City) gwałci i morduję żonę biednego farmera (np. z Panderosy), strzela do dzieci, a następnie wszystkie ciała polewa łatwopalną substancją, podpala i ucieka na koniu. W tym momencie Osoba Pierwsza wraca z herbatą i pyta swojego towarzysza, jak rozpoczęła się akcja. I właśnie ten moment określa, czy osoba Druga jest osobą zmanipulowaną. Jeżeli opowie Pierwszej wszystko z detalami [i właściwą oceną wydarzeń], to świadczy o jej wolności i braku zmanipulowania. Ale jeśli nie odpowie nic, bądź streści akcję powierzchownie, minimalizując zło, którego był świadkiem, to jest osobą zależną od innej, co jest równoznaczne z poddaniem się manipulacji. Powie wtedy np. tak: „No wiesz, coś między nimi zaszło. No tak, ten z rewolwerem, na koniu, strzelał, trafił, ale ten farmer, to wiesz, sam był sobie winien, bo tego na koniu „z rewolwerem  sprowokował, niegrzecznie się do niego odezwał, stawiał mu się, dlatego zginął, a przy okazji, przez przypadek, ktoś tam jeszcze”.

Dla osoby zmanipulowanej nie liczą się wartości. W tym przypadkutoleruje ona  zbrodnię jako coś naturalnego. Osoba zmanipulowananie ma wstydu, a także wolności w ocenie sytuacji. Otóż wstyd jest hakiem manipulacji. Każdy z nas ma coś takiego, że nie chciałby, aby to coś ujrzeło światło dzienne. Manipulator posługuje się takimi hakami, aby dotrzeć do odbiorcy, który zastraszony w końcu mu ulega.

Jednym z „objawów” bycia manipulowanym jest myślenie w kategoriach plemiennych. Taka osoba myśli według schematu -  „ja mogę to coś zrobić, oni nie”. Myślenie plemienne jest chorobą społeczeństwa.

Jest jeszcze jeden test na określenie osoby zmanipulowanej. Tym razem udział biorą trzy osoby. Dwie nazwiemy A i B, a jako trzecią wyobraźmy sobie samych siebie. Przychodzi do nas osoba A, mówi coś, co jest kłamstwem. Następnie przychodzi B i uświadamia nas o niemówieniu prawdy przez A. I teraz zachowanie standardowe, osoby niezmanipulowanej. Uświadamiamy sobie, jaki błąd popełniła osoba A, i nie uważamy jej już więcej za swojego przyjaciela. Jest to równoznaczne z tym, że zaczynamy być wdzięczni B, że otworzyła nam oczy na prawdę. Osoba zmanipulowana zachowa się całkowicie odwrotnie. Czuje ona gniew do B i zaczyna bronić A. Tym samym próbuje udowodnić B, że się myli i jednocześnie sama bagatelizuje kłamstwo. Prawda dla osoby zmanipulowanej jest niedostępna. Ma ona związek emocjonalny z manipulatorem.

Z powyższego testu płynie ważny wniosek: to nie tylko manipulator jest odpowiedzialny za klęskę swojej ofiary. To ona sama ulega automanipulacji. Po czym zezwala na wdarcie się kłamstwa do swojego umysłu. Można by nawet stwierdzić, iż sami kładziemy się do koryta manipulacji. Podpinamy sobie kable i już jesteśmy sterowani przez kogoś innego. A na dodatek, mimo iż sami się poddajemy manipulatorowi, nie mamy z tego żadnych korzyści.

Manipulator stwarza odpowiednie warunki – klimat, który ułatwia mu „pracę”. Idealnym miejscem, gdzie panuje odpowiedni nastrój do manipulacji, są media. Mają one wpływ na każdego w naszym społeczeństwie. Są czymś ogólnodostępnym, a zatem są idealną bronią manipulatora. Zmanipulowana osoba staje się niewolnikiem. Pozbawiana jest własnego zdania i również szacunku do samego siebie.

Manipulacji nie można zwalczyć manipulacją. To jakby zło zwalczać złem. Tworzy się wtedy błędne koło, które nie pomaga nam wyrwać się ze szpon manipulacji.

Kiedy uda nam się wydostać z pułapki, zdajemy sobie wówczas sprawę ze szkód, jakie zostały nam wyrządzone. Zostaliśmy pozbawieni kręgosłupa moralnego, a wszystko dookoła nas to r u i n a.  Manipulacja pozostawia piętno na całe życie. Manipulacja jest wszędzie – a nad człowiekiem, [który żyje na poziomie emocji, i nie poddaje ich kontroli rozumu; który nie ma silnej tożsamości, ukształtowanej przez własną rodzinę, tradycję, ojczyznę] łatwo jest zapanować.

Share

Wyszukiwarka

Nasi partnerzy

BIP

Witryna IV LO w Łodzi wykorzystuje pliki cookies (tzw. ciasteczka)w celach statystycznych.Korzystając z tej stron bez zmiany ustawień przeglądarki będą one zapisane w pamięci urządzenia.Żeby dowiedzieć się więcej na temat cookies, do czego służą i jak nimi zarządzać,zobacz informacje na temat polityki prywatności.

Akceptuje ciasteczka na tej stronie.

EU Cookie Directive Module Information